Nova knjiga mr Ivana Jovovića: “Fragmenti prošlosti Barske nadbiskupije”
Izvor: maticacrnogorska.me
Foto Naslovna Ivo Gojnić
Matica crnogorska objavila je knjigu mr Ivana Jovovića, predsjednika Matice crnogorske, pod nazivom “Fragmenti prošlosti Barske nadbiskupije”.
Djelo je objavljeno povodom 140 godina Konkordata Knjaževine Crne Gore i Svete Stolice (1886).
-Ukupnim istorijatom Barska nadbiskupija, kao sukcesor Dukljanske crkve, predstavlja gotovo nepregledno polje za proučavanje i tumačenje društvenih procesa, prije svega, crkvene istorije na crnogorskom prostoru, od vremena njenog utemeljenja, pa do savremenog doba.
Svakako da istorijat Barske nadbiskupije nije samo ograničen na crnogorsku istoriju, već na mnogo širi geografski prostor Balkana i Mediterana, imajući u vidu činjenicu da su barski nadbiskupi nekada imali titule metropolita i primasa Srbije.
Upravo zbog navedenih činjenica, uloge njenih crkvenih velikodostojnika tokom srednjeg vijeka uslovile su da ona bude nezaobilazan subjekt koji je vjekovima determinisao društvene procese na navedenom području, što potvrđuju relevantni izvori i literatura.
Usljed rivaliteta sa pravoslavnom crkvom, a potom otvorenog sukoba s Osmanlijama, Barska nadbiskupija se permanentno nalazila u zoni sukoba civilizacija, izložena raznim pritiscima, odnosno progonu i iseljavanju njenih vjernika, te destrukciji i devastaciji njenih pokretnih i nepokretnih dobara.
Zato, kada se razmatraju istorijske sasta-vnice ove najstarije duhovne institucije na tlu Crne Gore, uprkos neupitnom kontinuitetu, njena se prošlost, ipak, objektivno može sagledati samo fragmentarno, s obzirom da su u minulim stoljećima uništeni ili nestali mnogi manuskripti, stare liturgijske knjige, crkveni relikvijar i mobilijar, te druge dragocjenosti koje su bile u posjedu brojnih crkava i samostana Barske nadbiskupije.
To je razlog da crpimo saznanja na posredan način, s obzirom na činjenicu da su protivnici katoličke crkve na teritoriji gdje se nekad protezala crkvena uprava Barske nadbiskupije gotovo uništili ne samo spise nego i mnogobrojne srednjovjekovne natpise zapisane u kamenu latiničnim pismom, uključujući i one na nadgrobnim spomenicima, kao i one pisane slovenskim jezikom na glagoljici od kojih nije ostalo ni traga.
Krst uklesan u stijeni kod crkve Svetog Vida, foto: Branko Maljević
Kada se još uzmu u obzir česti primjeri kršenja kanonskog prava manifestovani preko devijacija od strane kako višeg, tako i nižeg katoličkog klera, naročito onih prelata koji su učestvovali u protivpravnim otuđenjima različitih crkvenih dobara, jasni su razlozi fragmentarne interpretacije prošlosti Barske nadbiskupije.
Zato smo i ovom radnjom kao i u prethodnim radnjama (Iz prošlosti Dukljansko-barske nadbiskupije i Prilozi za istoriju Barske nadbiskupije) pokušali da na osnovu raznih segmenata (istorijskih izvora, arheoloških nalaza i dr) dobijemo adekvatan mozaik koji bi obuhvatio što veći obim saznanja o istorijatu ove duhovne institucije.
Tematski posmatrano, publikacija sadrži heterogenu strukturu stručnih i naučnih članaka, s jedne strane, i publicističkih tekstova, s druge strane, u kojima se daje prikaz pojedinih ličnosti i događaja kao i statusa Barske nadbiskupije u različitim državnim formacijama, od vremena kada je bila centralna vjerska institucija u Dukljanskom kraljevstvu, preko borbe za opstanak pod vlašću Osmanlija, preko njene reanimacije i reafirmacije u Knjaževini/Kraljevini Crnoj Gori, pa do savremenog doba, gdje se unutar ove institucije osjeća duh jednog „umornog“ katoličanstva, o čemu najbolje svjedoče, između ostalog, demografski pokazatelji i hroničan problem nedostajućeg klera.
Na stranicama ove knjige akcentovan je, kroz zasebne cjeline, primarni slovenski identitet Barske nadbiskupije, iako je ona u prošlosti i sadašnjosti na širem prostoru njene jurisdikcije imala heterogenu etno-jezičku strukturu, što se može prepoznati na osnovu korišćene arhivske građe i literature.
Isto tako, ukazano je da se institucionalno i vaninstitucionalno zajedništvo lokalnog klera i vjernika obje crkve, mnogo prije istorijskog dogovora Carigrada i Rima iz 1965. godine o međusobnom ukidanju anateme crkava.
Naslovnica udžbenika za katehezis na ćirilici za rimokatoličku djecu u osnovnim školama, 1903.
U okrilju Barske nadbiskupije na personalnoj ravni, kako od crkvenih velikodostojnika, tako i vjernika, njegovana je kultura zajedničkog života.
Ona je materijalizovana u obliku dvooltarskih crkava, kao autentičnog proizvoda crnogorske duhovnosti, objašnjene pojmom narodnog ekumenizma, čiju genezu nalazimo u poznom srednjem vijeku, a koje su uprkos svim izazovima opstale do danas u liturgijskoj upotrebi.
Potvrdu tog autentičnog odnosa katoličke i pravoslavne crkve na crnogorskom prostoru sadržan je i u kultu blažene Ozane Kotorke.
Publikacija u dijelu prezentovanih članaka je nastala korištenjem primarnih istorijskih izvora zbog čega pruža neke nove spoznaje o crkvenim ličnostima, kao i crkvenim ustanovama koje su bile potisnute u dosad objavljenoj literaturi, a suštinski su neizostavni dio identiteta Barske nadbiskupije.
U zasebnim tematskim cjelinama izvršena je dekonstrukcija naslijeđenih jednostranih narativa o katolicizmu kao importovanoj, a ne autohtonoj, odnosno prvobitnoj vjerskoj orijentaciji crnogorskog stanovništva.
Radovi sadržani u ovoj knjizi nastajali su i sudjelovanjem autora u obilježavanju jubileja koji se odnose na osnivanje ove crkvene institucije.
Oni nijesu samo obuhvatili interpretaciju njene prošlosti nego su anticipirane neke od aktuelnih tema iz života Barske nadbiskupije.
Angažman nije samo podrazumijevao pisanu riječ, već i aktivnosti koje su dijelom materijalizovane kroz obnovu sakralnih i profanih objekata katoličke crkve, pa tu komplemetarnu djelatnost autora ove knjige prepoznajemo u riječima nadbiskupa barskog Zefa Gašija:
„On nam je u svojim radnjama ukazao na brojna mjesta naše baštine, a njegovim ličnim zalaganjem došlo je do obnove ovog crkvišta i samostana Svetog Spasa u Menkama.
Želim našem istoričaru i, slobodno mogu reći – arheologu, u budućem radu da bude uspješan kao i do sada u istraživanju prošlosti naše Nadbiskupije i grada Bara“.
Knjiga u jednom od poglavlja obuhvata preliminarni pregled razvoja i ustrojstva ostalih vjerskih ustanova na prostoru Crne Gore, s obzirom da Barska nadbiskupija nije izolovano funkcionisala.
U dugom istorijskom hodu, osim katoličkih dijeceza, poput Kotorske biskupije, javljale su se i druge vjerske zajednice na ovom prostoru, od pravoslavnih eparhija utemeljenih početkom XIII vijeka, preko bogumilskog pokreta kao još jedne hrišćanske nominacije, pa do pojave i širenja islama, što sve ukupno ukazuje na diversifikaciju i složenost crnogorskog vjerskog iskaza, u kojem su ugrađene različite tradicije i vrijednosti koje su oblikovale naš kolektivni habitus.
Prepoznatljiv fragment crnogorskog vjerskog mozaika jeste Barska nadbiskupija-naveo j emr sc. Jovović u predgovoru.
Radovi sadržani u ovoj knjizi nastajali su i učešćem autora u obilježavanju jubileja koji se odnose na osnivanje ove crkvene institucije.
Oni nijesu samo obuhvatili interpretaciju njene prošlosti nego su anticipirane neke od aktuelnih tema iz života Barske nadbiskupije.
Angažman autora knjige nije podrazumijevao samo pisanu riječ, već su njegove aktivnosti prepoznate i kroz obnovu sakralnih i profanih objekata katoličke crkve.
Knjiga “Fragmenti prošlosti Barske nadbiskupije” u jednom od poglavlja obuhvata preliminarni pregled razvoja i ustrojstva ostalih vjerskih organizacija na prostoru Crne Gore, s obzirom da Barska nadbiskupija nije izolovano funkcionisala.
Razglednica sa motivom sjedišta Barske nadbiskupije, tridesetih godina XX vijeka
Urednik ovog izdanja je književnik i glavni urednik časopisa “Matica” Dragan Radulović, recenzent je univerzitetski profesor Ilija Velev, a knjigu u ime izdavača potpisuje Ivan Ivanović, generalni sekretar Matice crnogorske.
Ivan Jovović rođen je u Baru. Diplomirao je na Pravnom fakultetu Univerziteta Crne Gore u Podgorici 2001.
Magistarski rad odbranio je na poslijediplomskom studiju Pravnog fakulteta Sveučilišta u Splitu 2010.
Od 2013. bio je direktor Direktorata za odnose sa vjerskim zajednicama u Ministarstvu za ljudska i manjinska prava.
Imenovan je 2014. člana međudržavne Mješovite komisije Vlade Crne Gore i Svete stolice. Obavljao je od 2018. funkciju pomoćnika direktora Uprave za dijasporu.
Od 2022. bio je na poziciji načelnika u Direkciji za viznu politiku, prelete i tranzit u Ministarstvu vanjskih poslova.
Imenovan je 2024. za direktora Lokalnog javnog emitera Radio Bar, a od 2025. obavlja funkciju v. d. glavnog urednika Radio Bara.
Predsjednik je Matice crnogorske od maja 2023. godine. Vanredni je član DANU i član crnogorskog PEN centra.
Autor je odrednica u “Leksikonu diplomatije Crne Gore”, “Leksikonu crnogorskih dinastija”, član Redakcije i autor odrednica u “Leksikonu dijaspore Crne Gore”, član Redakcije “Leksikona pravne kulture Crne Gore”, kao i urednik struke “Religija, crkva i vjerske zajednice” u “Enciklopediji Crne Gore” Crnogorske akademije nauka i umjetnosti (CANU).
Autor je knjiga “Iz prošlosti Dukljansko-barske nadbiskupije“ i “Prilozi za istoriju Barske nadbiskupije“.
Priređivač je i urednik fototipske publikacije “Tri studije o Dukljansko-barskoj nadbiskupiji“, kao i zamjenik urednika i koautor monografije “Dukljanski Knez Sveti Vladimir (970–1016)“.
Urednik je i koautor monografske studije “Dijaspora Crne Gore u prošlosti i sadašnjosti“.
.jpg)