.jpg)
230 godina od Stege iz 1796. godine
Autor: Mr sc Ivan Jovović
Foto: Privatna arhiva
Crnogorska pravoslavna crkva i Crnogorska pravoslavna crkvena opština Nikšić obilježili su ispred Ljetnikovca kralja Nikole u Nikšiću 230 godina od donošenja „Stege“. O ovom značajnom pravno-istorijskom aktu crnogorske tradicije s kraja 18. vijeka, koji se , kako je tom prilikom istaknuto, istovremeno može posmatrati i kao duhovno-moralni kodeks vremena, u kojem su se preplitali crkveni i narodni poredak, običajno pravo i etičke norme Crne Gore, govorio je I predsjendik Matice crnogorske mr sc Ivan Jovović.
-Obilježavamo jedan od najznačajnijih datuma crnogorske pravne istorije, odnosno početke moderne crnogorske državnosti, 230 godina od donošenja Stege.
Matica crnogorska je tokom 2026. godine svojim programskim aktivnostima obilježila i namjerava tokom tekuće godine da sprovede cijeli niz aktivnosti kako u zemlji tako i u crnogorskom iseljeništvu, programe koji se uglavnom odnose na obilježavanje značajnih nacionalnih jubileja, čiji je smisao afirmacija i njegovanje crnogorskog nacionalnog i državnog identiteta.
To je ne samo zakonska obaveza, već i misija zbog koje je Matica i osnovana kao organizacija, odnosno ustanova kulture crnogorskog naroda.
Upravo kultura sjećanja je tekovina na kojoj počiva savremena kolektivna svijest, gdje su neki datumi i događaji neizbrisivi markeri identiteta jednog naroda.
U istoriji crnogorskog naroda jedan od tih neizostavnih istorijskih međaša predstavlja osobeni pravni spomenik – Stega iz 1796. godine.
Kada sagledamo hiljadugodišnju povjesnicu crnogorskog naroda, možemo doći do zaključka da su najveća pregnuća naših predaka bila izvanredna u najtežim društvenim okolnostima.
Dovoljno je bilo da se u svega šest članova Stege inkorporira politička proklamacija narodnog bića koja bi se u savremenom smislu mogla posmatrati kao neki oblik zakonodavnog akta tada jedinog nadplemenskog državnog tijela opšteg crnogorskog zbora, gdje bi neizvršavanje ovog akta na kojem su se crnogorski glavari zakleli na krst i Sveto jevanđelje proizvodilo najtežu moralnu sankciju – prokletstvo s obzirom da u tom istorijskom trenutku nije postojala organizovana državne vlast koja bi mogla da primijeni neku drugu pravnu normu osim moralne.
Stega kao pisani akt je ujedno svjedočanstvo u kojem je iskazana društvena kohezija u jedno m odsudnom trenutku kada su Osmanlije odlučile da kaznenom ekspedicijom onemoguće, tj. nasilno zaustave proces konstituisanja crnogorske države.
Međutim, u tom naumu omele su ih pobjede Crnogoraca i Brđana koji su tada djelovali kao jedinstveno nacionalno tijelo, iako su još zadugo u crnogorskom društvu postojali recidivi plemenskog partikularizma, pri čemu treba apostrofirati činjenicu da su sa odredbama Stege bili upoznati i Primorci i Bokelji koji su uzeli učešća u navedenim bitkama.
Dakle, na bojnom polju te 1796. godine našao se najveći dio slaveno – ilirski crnogorski narod kako to u pismu vladika Petar I izvještava austrijskog cara i zahvaljuje mu se na pomoći u vojnom materijalu.
Naravno, u tumačenju Stege kao i bitaka na Krusima i Martinićima neophodno je poznavati i sagledati širi unutrašnji kontekst, kao i turbulentne prilike u tadašnjoj Evropi, pri čemu treba napomenuti da uprkos brojnoj objavljenoj referentnoj literaturi još uvijek postoji neobjavljena arhivska građa koja se odnosi na ovaj period, a čije bi objavljivanje upotpunilo naša saznanja.
Ovakve prilike su povod da se ukaže da je upravo nakon ovih bojeva započelo falsifikovanje crnogorske istorije, s obzirom da su Crnogorci nakon tih pobjeda konačno prepoznati kao subjekt na evropskoj međunarodnoj pozornici.
Jedno od takvih očiglednih krivotvorenja odnosi se na besjedu vladike Petra I pred bitku na Martinićima od strane Njegoševog sekretara Milorada Medakovića, što je i sama srpska naučna javnost označila kao takvo.
Kada govorimo o ovim dešavanjima centralne ličnosti tog doba su vladika Petar I Petrović Njegoš i guvernadur Jovan Radonjić koji su zahvaljujući međunarodnim kontaktima i poznavanju političkih trendova u tadašnjoj Evropi politički valorizovali dvije veličanstvene vojne pobjede, tj. izvršili konsolidaciju i uspostavljanje unutrašnjeg suvereniteta u zemlji, te internacionalizovali pitanje statusa Crne Gore, s obzirom da su se Crnogorci već sljedeće 1797. godine, poslije tri vijeka vratili na svoj dio Jadranskog mora.
Stega je bila polazna osnova za objedinjavanje crnogorskog naciona, nakon čega nastaju i drugi legistlativni akti, Zakonik opšti crnogorski i brdski iz 1798. godine te njegova dopuna iz 1803. godine, kao i Deklaracija o ujedinjenju CrneGore i Boke iz 1813. godine, što svakako predstavlja prekretnicu u državno –pravnoj istoriji Crne Gore.
Zanimljivo je da je već početkom XIX vijeka iskazana potreba za stvaranjem nezavisne države, koja je već tada bila spremna ne samo u političkom nego i u kulturološkom smislu da integriše pravoslavno i katoličko stanovništvo, zbog čega ne treba nikog da začudi činjenica da je u formalno teokratskoj državi sekretar vladike Petra I bio upravo visoki katolički prelat opat Frano Vicković – Dolči, koji je tu funkciju u manjim prekidima obavljao od 1785. do njegove misteriozne smrti 1805. godine, za kojeg nauka smatra da je bio jedan od najpovjerljivijih saradnika crnogorskog mitropolita.
U ovakvim i sličnim istorijskim pasažima ogleda se sva specifičnost i slojevitost crnogorske prošlosti koju treba anticipirati kao autentičnu crnogorsku tradiciju, jer stihovi vladike Petra II poput onog „brat je mio koje vjere bio“, zakonska garancija prava utoka ili utočišta knjaza Danila svakom strancu – inovjercu ili regulisanje vjerskih prava i sloboda od strane knjaza Nikole predstavljaju civilizacijsku vrijednost proizašlu iz dubine habitusa crnogorskog naroda koja je materijalizovana u radnjama spomenutih crnogorskih vladara.
Danas, na ovom mjestu i ovim povodom zaista predstavlja zadovoljstvo govoriti o aktu koji po ocjeni stručne javnosti označava s jedne strane, graničnik u razvoju nacionalne istorije države i prava, a sa druge strane, sintezu antičkog prava i evropske filozofske misli proizašle iz škole prirodnog prava XVIII vijeka.
Međutim, u postojećem društvenom ambijentu u Crnoj Gori nijesu samo dovoljne prigodne retrospektive i reminiscencije na našu slavnu prošlost, već ovo društvo očekuje neku novu „Stegu“, koja bi baš u šest tačaka, kao nekad, pozvala Crnogorce na okup, oko odbrane nacionalnog digniteta i državnog integriteta.
Čini se da su Crnogorci izgleda zaboravili izvorno značenje riječi „Stega“, zbog čega je omogućeno raznim subjektima iz zemlje i inostranstva da bez bilo kakvih posljedica organizovano devastiraju materijalna i duhovna dobra crnogorskog naroda, a u cilju promjene identitetskog koda, što svakako predstavlja svojevrstan kulturocid.
Brojne su potvrde takvog djelovanja u minulim godinama i decenijama.
I dok danas, mi ovdje, govorimo o slavnim trenucima naše istorije, ljetnjikovac vladike Petra I na Rijeci Crnojevića umjesto zaštićenog kulturnog dobra nakon nedavnog čina devastacije sada nažalost podsjeća na neki bezlični turistički apartman.
Vjerovatno da bi ljetnjikovac knjaza Nikole u Nikšiću doživio istu ili sličnu sudbinu, tj. ne bi izgledao ovako autentično da isti nije dat na korišćenje Crnogorskoj pravoslavnoj crkvi.
Na kraju, bez potrebe za nekom vrstom lamenta nad Crnom Gorom, već duže vrijeme društvene prilike u našoj zemlji asociraju na stanje beznađa sa kojim se suočavao crnogorski narod prije donošenja Stege.
Nadajmo se da posjedujemo kapacitete kako bi se na političkom horizontu u našem narodu pojavile ideje i ličnosti koje bi uzdigle crnogorsku državnu vertikalu, pa samim tim i zaštitile identitet crnogorskog naroda, jer bez Crnogoraca ne može postojati Crna Gora.
Autor je magistar pravnih nauka i predsjednik Matice crnogorske.
Mišljenja i stavovi objavljeni u rubrici "Stav" nisu nužno i stavovi redakcije Feral.bar.
- Tagovi:
- Ivan Jovović
- Matica crnogorska
- Jubilej
- Zakon
 (1) (2).png)
.png)